Mung Masa Sumtsaw II
Pan Tap
(11:40 PM, 23rd May,2010)
KIWA, Laiza Muklum
Matsing: :Maigan e nga ai Mung masa sumtsaw wa hte Laiza e nga ai Mung masha sumtsaw jan yan a, Nbung hprinawn shiga htinglet San, Htai ga shagawp II.
Tsaw e,
Mung masa majaw kun? Hpa majaw kun?
Nye kanau ni myit n su,
Myen ga chyu ga ma sai lu!
Kade tsun tim n chye na,
Na htat dik mat sai masha;
Kaning ngu na tsun lajin,
Myit pu nna ngai chyu kyin;
Lama mi she rai ang sai,
Myen ni hpe n tsen n ngai;
Hpaji naw jaw la rit Tsaw,
Bawnu nchyan naw shaw jaw – rai u le yaw.
Tsaw e,
Hka hta marang jat nga ai hpa,
Myen ga chyu shaga ai n kaja;
Dum nga ninglen hka yawng ai,
Daini anhte nan rai sai;
K’nau myit n su ai hkum tsun,
K’nu K’wa ni nan n dinglun;
N jaw ai hpe n sharai,
Shanhte nan mung n lak lai;
Mat ma wa sai tinang ga,
Lu ntsin hpe mung ahka nga;
Ntsin nga jang n chye na,
Hpa re kun? nga, mau mahka;
Tsaw nang zawn sha myit ru ai,
Htawm na m’tu tsang la nngai.
Tsaw e,
Dai zawn byin hkra yaw shada,
Ntsa na policy n re hka?
Myen ga ga mat sai masha,
Myen jahpan hta shang sai hpa;
Kachin ngu jahpan n bang,
Myen tai ma sai ngu sawn lang;
Maroi nni dik nngai,
Lau tsun dan rit Tsaw shingtai.
Tsaw e,
Tsaw nang tsun ai jaw dik sai,
Mung m’sa myit m’gaw ngu re ai;
Ntsa na policy nan she rai,
Shanhte bawnu grai laklai;
Myen mung ting na bum nga masha,
Yawng yawng Myen ga ga mat hkra;
Ntsa na dai policy jahkrat,
Sai gayau kau na she masat;
Dai lam anhte chye da ra,
Policy hta n k’dawng bang hkra –
grai she tsun shaja ga lu oi.
Tsaw e,
Ya, langai naw san mayu,
Myen mung ting matsan hkra chyu;
Lam shagu hta shagrit da,
Mung masha ni hpa n sha;
Sut n su magang shi K’bu,
Kawsi shagu tsun garu;
Mungkan ting jawm hpu magang,
Na n na ai zawn nga chyalang;
Ndai mung policy n rai i?
Tsaw nang tsun dan ga nit ni?
Tsaw e,
Tsaw tsun sai le – Tsaw jan e,
Mungdan ting matsan mat hkra,
Policy jahkrat ai lam ni nga;
Maga mi de sai gayau,
Maga mi de m’tsan chyinglau,
Dai Policy awng dang hkra,
Shani shana shakut nga;
Ya, m’tsan ai lam awng dang sa,
Sai gayau ai hta loi naw chya;
Shadum hkat na ten naw nga,
Sharai lu na tsun jahta;
Matsan mi matsan mat tim,
Sai prut ai gaw n mai zim;
Karai hpan da ai Amyu,
L’ngai pyi n mai yet ai lu!
Ataw! Tsaw e,
hpa rai me dai policy,
Shanhte wa ra sharawng si;
Hpabaw yaw shada ai lam rai?
Mung masha ni na gashai,
Nde n kaja ai amu,
Shanhte rai nna she saku;
Mung masha ni chye na hkra,
Sanglang lu na Tsaw chyu sha.
Tsaw e,
Myen mung yawng ting myen tai mat,
Matsan ai mung chyat hkrai chyat;
Hpaji lam mung Ziru de,
Ngaw ngaw re ai hkrai gale;
Shingrai policy awng dang jang,
Shanhte hkrai up na ngang kang;
Prat tup laba ka-up na,
Hkawhkam tai na yaw shada;
Shingre ai shi masin myit,
Mung masha hpe chyu nying jahkrit;
Daini anhte zen ra sai,
Tinang l’ngai hkrai sadi ra ai – ngu,
Myu hpe tsawra ai myit the,
Myit m’lai sh’jang na lam de she –
woi shadu woi sa ga lu oi.
Ga hpung dim : : Chyeju kaba sai yaw Tsaw,
San m’yu ai lam grai naw law;
Htawm na matu naw ngam da,
Nbung hprinawn htinglet la;
Tsan gang timung ani zawn,
Galoi raitim san sagawn;
Tsaw nang sha singga na lu!
Marit dik ga ai re lu!
Tut nawng e hpaji naw jaw,
Grin ngang ai mung masa sumtsaw;
Yup tung pyi she tung wa sai,
Yup sanu yaw Tsaw – bye bye.
P.S;- Ndai Mung masa sumtsaw II ngu ai ga shagawp hpe ka ai ya ai Saranum gaw Jinghpaw Mungkan hta mying gumhkawng ai Sumrai ka ninghkring kaba rai nga ai. Ya ten na masa hta hkan nna shi a mying majing hpe n lu ka madun ga ai re. Editor
NINGNAW SHIGA gaw Malaysia Jinghpaw Wunpawng tsinyam ni a shiga hpe madung htawng madun ai zinghkri rai nga ai. Shang hti ai ni yawng ra rawng ai ngu mu mada ai shara hta hpaji jaw la na hpe hkungga let saw lajin dat ai law.
Nye Nu Rai Taw
9-5-2010, Kanu Masat Nhtoi Ga shagawp
NYE NU RAI TAW!!!
Mani sum sai... n chye pawt ai
Sari rawng ai... gajai n mai,
Makam hpring hpring... yawng hpe sharing
Htam shi n hprai... alu jaw ai,
Shawang myit rawng... amying gumhkawng
Hpaji hkum hkum... myit mung sum nung,
Amyu hpe tsaw... jinghku shalaw
Yawng hpe Shi daw... Nye Nu rai taw!!!
Chyum laika hti... akyu Shi hpyi
Chyeju mahkra... Shi hta hpring nga
Larau Ladau... hkalum hkap tau
Hpung hta myit kap... htunghking hta tsap
Kahpu kanau... karum shingtau
Mayu, Dama... shingdu n kau,
Tsawra hkri dun... ngwi pyaw shangun
San seng myit hpraw... Nye Nu rai taw!!!
Kanu kaja... rap rap ra ra
Ngwi ngawn pyaw hkra... yawng hte jahta,
Teng man lam tsaw... shut ai lam taw
Tsawra myit law... shi hpe yawng tsaw
Pandung n yit... anut tik tik
Dinghku hpe sin... sutgan jahpring,
Shawng lam de myit... lahkam htawt sit
Myit sawn ai tsaw... Nye Nu rai taw!!!
Brang Lang
NYE NU RAI TAW!!!
Mani sum sai... n chye pawt ai
Sari rawng ai... gajai n mai,
Makam hpring hpring... yawng hpe sharing
Htam shi n hprai... alu jaw ai,
Shawang myit rawng... amying gumhkawng
Hpaji hkum hkum... myit mung sum nung,
Amyu hpe tsaw... jinghku shalaw
Yawng hpe Shi daw... Nye Nu rai taw!!!
Chyum laika hti... akyu Shi hpyi
Chyeju mahkra... Shi hta hpring nga
Larau Ladau... hkalum hkap tau
Hpung hta myit kap... htunghking hta tsap
Kahpu kanau... karum shingtau
Mayu, Dama... shingdu n kau,
Tsawra hkri dun... ngwi pyaw shangun
San seng myit hpraw... Nye Nu rai taw!!!
Kanu kaja... rap rap ra ra
Ngwi ngawn pyaw hkra... yawng hte jahta,
Teng man lam tsaw... shut ai lam taw
Tsawra myit law... shi hpe yawng tsaw
Pandung n yit... anut tik tik
Dinghku hpe sin... sutgan jahpring,
Shawng lam de myit... lahkam htawt sit
Myit sawn ai tsaw... Nye Nu rai taw!!!
Brang Lang
Tsawra ai Malaysia na manang wa hpang de
De,
Tsawra ai manang wa hpang de, Wunpawng buga shara mi kaw nna myit shingran let, n dai laika hte shakram dat n ngai.
Manang wa e, nang chyawm gaw sumtsan Maigan du, bungli kaja lu. Shingnip kata dung computer sha jum rai nga na hpe kam ai. Nang du nga ai Malaysia Mungdan hpe masha ni tsun jahta ai hpe sha na yu nna n du ga tim anhte Mungdan hta lam shagu rawtjat galu kaba ai Mungdan rai na hpe myit shingran mu n ngai. Dai majaw Wunpawng buga na Ramma ni hkying hku nna sadu nga ai lam hpe mung na lu ai. dai lam ni gaw kaja teng na re i? hpa majaw nga yang Wunpawng buga ginra hta lam shagu yak hkak, dinghku kata na mayak, tinang a shawnglam mayak hpe lawt lam tam let pru mai ai chyinghka hku nna matsut je pru wa ai hkrai rai na hpe kam ai. Gara masa lam hku nna pru pru, du du n sin kata na pru nna Mungkan hpe loi sha gaw mu lu ai ni rai na sai kam ai.
Anhte Mungdan, anhte buga hte gaw lam shagu, wa shakap shai rai na re ngu shadu ai. James Bond sumla hkrung langai mi kaw Malaysia Kuala Lumpur na Twin Tower hpe mu dat n ngai. Grai hkik hkam ai (wa hpang) tower kaba re hpe mu lu n ngai. Ngai mung masha n lu du tim myit shingran hku nna gaw Mungkan hpe shinggrup taw nga n ngai. Galoi she du lu na kun nchye ai.
Manang wa hte Malaysia du Wunpawng Ramma n kau mi gaw mungkan jut shara shagu de du lu ai gaw Karai Kasang lajang ai lam re yaw. Anhte Wunpawng buga gaw lam shagu shaman chyeju hpring ai lamu ga re. Raitim anhte hpa rai matsan mayan rai nga ai kun? Madung gaw hpaji n chye ai majaw rai kun? Anhte a jinghpaw ga malai langai mi nga ai “n lu ai hta n chye ai gaw yak htum” re da. Dai ni Nye hkum ngai nan dai hku sha myit lu ai. n chye ai majaw chyelu, mu lu na matu, daini anhte sharin la lu na matu nanhte manaw manang ni gaw Wunpawng yawng a gawng malai re ai yaw.
Nga len, nga nan, nga pyaw mat ai ni n rai u ga yaw. Malaysia kaw na kaga mungdan de resettlement program hte du hkawm mat wa na Wunpawng Ramma manang wa e lani mi na n-htoi hta anhte a mungdan anhte a buga hpe anhte lata hte anhte nan gaw gap la ra na re ngu ai hpe dum u yaw.
Anhte amyu sha ni gaw Manau nau ai ni re majaw Nau Shawng wa hpe sha yu chye ai. Dai ni na mungkan gaw Rap ra ai mungkan she rai mat sai. Yawng gaw Rap Rap Ra Ra rai ka ra ai prat rai mat sai hpe dum shajang ga yaw.
Tsun mayu ai gaw Ningbaw ngu ai ni hpe hkrai n yu ai sha, tinang nan mung Ningbaw hku nna hkam la let bungli lam shagu hta lit la chye ra saga ai lam hpe tsun mayu ai .
Manang wa hte Wunpawng Ramma ni yawng lani mi hta Wunpawng Buga de bai du wa na a ten kaw Wunpawng Mungdan hte Amyu sha yawng a matu hpaji langai hpra la wa nna naw kaji kadun nga ai anhte Wunpawng Amyu ni hpe lam woi ningshawng tai lu hkra grai shakut ga yaw. Grai mung kam kaba taw nga n ngai.
Tsun jahta mayu ai lam ni gaw grai naw law la ai re wa, raitim anhte mare buga gaw nang chye ai hte maren mihprap wan n nga ai majaw Wan shadaw sha lu lang ai. Dai ni tup yi kaw mam ting nna grai ba la ai. Yi hkan mung kanu kawa sak kung ni she law la ai yaw. Yi ngam kaw tsap lu na Ramma ni law malawng wa Ka-ni lu sha chye ai ni hkrai she rai ma sai oi. N dai lam gaw yawn hpa shi ga re, n kam tsun tim gara hku shading sharai na ngu ai hpe manang wa chye lu na matu tsun dan ai lam re.
Manang wa e…… Wan shadaw mung htum wa sai. Hpawt de jau jau yi de mam ting bai sa ra ai majaw nye lai ka hpe n dai kaw naw da sai yaw. Tsaw ra ai manang wa hte Wunpawng sha ni yawng Awng dang ai hkrun lam hta tsap lu mu ga.
Manang,
Bum Sinwa
Shagawng bumga, Wunpawng Mungdan
Tsawra ai manang wa hpang de, Wunpawng buga shara mi kaw nna myit shingran let, n dai laika hte shakram dat n ngai.
Manang wa e, nang chyawm gaw sumtsan Maigan du, bungli kaja lu. Shingnip kata dung computer sha jum rai nga na hpe kam ai. Nang du nga ai Malaysia Mungdan hpe masha ni tsun jahta ai hpe sha na yu nna n du ga tim anhte Mungdan hta lam shagu rawtjat galu kaba ai Mungdan rai na hpe myit shingran mu n ngai. Dai majaw Wunpawng buga na Ramma ni hkying hku nna sadu nga ai lam hpe mung na lu ai. dai lam ni gaw kaja teng na re i? hpa majaw nga yang Wunpawng buga ginra hta lam shagu yak hkak, dinghku kata na mayak, tinang a shawnglam mayak hpe lawt lam tam let pru mai ai chyinghka hku nna matsut je pru wa ai hkrai rai na hpe kam ai. Gara masa lam hku nna pru pru, du du n sin kata na pru nna Mungkan hpe loi sha gaw mu lu ai ni rai na sai kam ai.
Anhte Mungdan, anhte buga hte gaw lam shagu, wa shakap shai rai na re ngu shadu ai. James Bond sumla hkrung langai mi kaw Malaysia Kuala Lumpur na Twin Tower hpe mu dat n ngai. Grai hkik hkam ai (wa hpang) tower kaba re hpe mu lu n ngai. Ngai mung masha n lu du tim myit shingran hku nna gaw Mungkan hpe shinggrup taw nga n ngai. Galoi she du lu na kun nchye ai.
Manang wa hte Malaysia du Wunpawng Ramma n kau mi gaw mungkan jut shara shagu de du lu ai gaw Karai Kasang lajang ai lam re yaw. Anhte Wunpawng buga gaw lam shagu shaman chyeju hpring ai lamu ga re. Raitim anhte hpa rai matsan mayan rai nga ai kun? Madung gaw hpaji n chye ai majaw rai kun? Anhte a jinghpaw ga malai langai mi nga ai “n lu ai hta n chye ai gaw yak htum” re da. Dai ni Nye hkum ngai nan dai hku sha myit lu ai. n chye ai majaw chyelu, mu lu na matu, daini anhte sharin la lu na matu nanhte manaw manang ni gaw Wunpawng yawng a gawng malai re ai yaw.
Nga len, nga nan, nga pyaw mat ai ni n rai u ga yaw. Malaysia kaw na kaga mungdan de resettlement program hte du hkawm mat wa na Wunpawng Ramma manang wa e lani mi na n-htoi hta anhte a mungdan anhte a buga hpe anhte lata hte anhte nan gaw gap la ra na re ngu ai hpe dum u yaw.
Anhte amyu sha ni gaw Manau nau ai ni re majaw Nau Shawng wa hpe sha yu chye ai. Dai ni na mungkan gaw Rap ra ai mungkan she rai mat sai. Yawng gaw Rap Rap Ra Ra rai ka ra ai prat rai mat sai hpe dum shajang ga yaw.
Tsun mayu ai gaw Ningbaw ngu ai ni hpe hkrai n yu ai sha, tinang nan mung Ningbaw hku nna hkam la let bungli lam shagu hta lit la chye ra saga ai lam hpe tsun mayu ai .
Manang wa hte Wunpawng Ramma ni yawng lani mi hta Wunpawng Buga de bai du wa na a ten kaw Wunpawng Mungdan hte Amyu sha yawng a matu hpaji langai hpra la wa nna naw kaji kadun nga ai anhte Wunpawng Amyu ni hpe lam woi ningshawng tai lu hkra grai shakut ga yaw. Grai mung kam kaba taw nga n ngai.
Tsun jahta mayu ai lam ni gaw grai naw law la ai re wa, raitim anhte mare buga gaw nang chye ai hte maren mihprap wan n nga ai majaw Wan shadaw sha lu lang ai. Dai ni tup yi kaw mam ting nna grai ba la ai. Yi hkan mung kanu kawa sak kung ni she law la ai yaw. Yi ngam kaw tsap lu na Ramma ni law malawng wa Ka-ni lu sha chye ai ni hkrai she rai ma sai oi. N dai lam gaw yawn hpa shi ga re, n kam tsun tim gara hku shading sharai na ngu ai hpe manang wa chye lu na matu tsun dan ai lam re.
Manang wa e…… Wan shadaw mung htum wa sai. Hpawt de jau jau yi de mam ting bai sa ra ai majaw nye lai ka hpe n dai kaw naw da sai yaw. Tsaw ra ai manang wa hte Wunpawng sha ni yawng Awng dang ai hkrun lam hta tsap lu mu ga.
Manang,
Bum Sinwa
Shagawng bumga, Wunpawng Mungdan
Man chyang Zi Num shi htawn dan na
Man chyang Zi Num shi htawn dan na
Manchyang Zi Num
22-May-2010
Hpu Ba na wa ai gaw n re yaw...
Man Chyang Zi Num nan mu hkrup, hti hkrup ai hpe shi htaw dan na she re. Na ga ai n rai? Jinghpaw Wunpawng myu sha ni Mahtum Mahta GA de laika sa hpyi la yang, Lam jarik htum mat na Shan Hpyi Laika ju sha kau ai lam le. Shan Hpyi Laika ju sha la ai majaw Jinghpaw Wunpawng myu sha ni IQ/EQ hpring hpring rai mat sam ai da le.
Bawnu grai kaja ma ai majaw laika n lu tim, Jinghpaw Labau hpe pyi by heart tsun lu ai da yaw. Jai Wa Ga, Dum Sa Ga, Kai Ji, Ga shagawp, Ga Malai, Maumwi ni mahkra hpe Dum Lawng hta Dum Hkang hti ai zawn n-gup hte sha tsun wa ma ai re yaw! N mau i?
1895 shaning hta chyawm gaw n mai ju sha ai baw laika hpe Dr. Ola Hanson shapraw dat ya sai oi! Shawng nnan na Jinghpaw laika buk gaw Dr. Ola Hanson ka ai Jinghpaw -English Dictionary re ai yaw. Matsing da ga lu. 1927 ning March shata 27 ya shani Manmaw kaw galaw ai Jinghpaw ni kaw Sasana shang ai (50) ning hpring Ja Jubilee hta gaw Jinghpaw hku gale da ai Chyum laika hpe Dr. Ola Hanson nan ap ya sai re.
Dai hpang kaw na matut manoi pru wa ai Laika Buk, Journal, Magazine ni gaw naw dum ai i? Malap sai n rai? Bai shi htaw dan sai lu oi! Jinghpaw Hkalup Hpung kaw na shapraw ai 'Jinghpaw Shi laika' hpe August 1914 kawn 1942 lapran shata mi kalang lu shapraw sai re. Hpung hte seng ai raitim, Sumrai, Sumroi, Shiga kadun ni hpe shalawm da ai da yaw. Moi kaw na prat dep chyalu... i!
Myen mung shanglawt lu ai hpang, 'Jinghpaw Mung Gintawng' shi laika hpe mung Jinghpaw mungdaw Shi Sumla Dap (Pyan Chyar Ye Hta Na) kaw na bat shagu shapraw yu sai yaw. Taw Lan Ye Kongsi prat hta gaw 'Mali Gindai' gabaw hte 10 ya hta kalang bai shapraw ma ai da. 1947 ning hta mung 'Pawng Yawng Ram Rawt N-sen' nga nna shata shagu shapraw ma ai le.
Mying kaba dik gaw 'Jinghpaw Prat' shi laika rai nga ai. 1958 June shata kawn 1963 February shata du hkra bat mi kalang shapraw ai re. Laika man 12 rawng nna kanan (copy) - 4000 shapraw ma ai. Manu gaw hti mi jaw ra ai da. Du wa Lahpai Zau Bawm lit la shapraw ai hpe myit dum ga i!
Dai ten na Jinghpaw jawngma ni mung n shayawm ma ai. 'Jawngma Journal' ngu ai hpe 1954 January kawn 1955 January du hkra 4 lang shapraw masai re. Dai hpang 1958 ning hta 'Jawngma Ning Li' hte 1960 hta 'Jawngma Shanan' journal ni hpe mung shapraw masai rai.
Manmaw bu ni shan hpyi laika ju sha yang grau sha sam ma ai. Laika grau lu shapru ma ai. 1956 August shata hta 'Shanglawt Nsen' journal, 1957 ning November shata hta mung 'Mung Masha' magazine, 1957 ning 'Ulat Hpunggam' magazine ni hpe ka shalat dat masai re. Jinghpaw Catholic Sasana Hpung ni mung 1957 ning hta 'Jinghpaw Kasa' magazine hpe shapraw sai.
Myitkyina bu na ramma ni mung 'Ramma Ginra' magazine hpe 1963 ning hta shapraw da lu sai. Dai hpang gaw, Yangon Dakkasu Laili laika hte Htunghking Hpung kaw na mung 'Hparat Ninghkawng' magazine hpe 1968 kawn 1988 du hkra shaning shagu shapraw ai hpe yawng dep hti la saga ai. Madalay Dakkasu ni a 'Chyurum Shalat' magazine mung 1969 kawn 1988 du hkra, grai shakut let shaning shagu pru wa sai majaw Jinghpaw Wunpawng myu sha ni myi hpaw na na wa saga ai le....i!
Dai ni na ten hta mung, buga shagu, ginra shagu, laika myu hkum, gabaw law law hte yawng hpe myi hpaw na hpaw n-gup hpaw na matu ladat law law hte shapraw nga masai lu. Kashun kashe mari hti na lit gaw anhte yawng hta nga saga ai yaw....
KRC ni a Ningnaw Journal n hti yang, shawng de lahkam htawt na lanyan taw nga na yaw. Break Dance ka ai zawn shara mi kaw sha ka manawt taw nga na lu! Ningnaw Journal hpe hti let Manau nau ai zawn wuhpung hte rau shawng de htawt sit ka manawt wa ga i!
Man chyang Zi Num pyi Shan Hpyi Laika n lu sha tim, dai ni mu hti, mu hkrup la ai hpe n chye n kaw n hkye n baw rai, ndai lang gaw ndai hte shi htaw dat sai lu yaw....
Shamyet shanat;- Khit amin ne Kachin Yin Kye Mu (Maran Bawk La)
Manchyang Zi Num
22-May-2010
Hpu Ba na wa ai gaw n re yaw...
Man Chyang Zi Num nan mu hkrup, hti hkrup ai hpe shi htaw dan na she re. Na ga ai n rai? Jinghpaw Wunpawng myu sha ni Mahtum Mahta GA de laika sa hpyi la yang, Lam jarik htum mat na Shan Hpyi Laika ju sha kau ai lam le. Shan Hpyi Laika ju sha la ai majaw Jinghpaw Wunpawng myu sha ni IQ/EQ hpring hpring rai mat sam ai da le.
Bawnu grai kaja ma ai majaw laika n lu tim, Jinghpaw Labau hpe pyi by heart tsun lu ai da yaw. Jai Wa Ga, Dum Sa Ga, Kai Ji, Ga shagawp, Ga Malai, Maumwi ni mahkra hpe Dum Lawng hta Dum Hkang hti ai zawn n-gup hte sha tsun wa ma ai re yaw! N mau i?
1895 shaning hta chyawm gaw n mai ju sha ai baw laika hpe Dr. Ola Hanson shapraw dat ya sai oi! Shawng nnan na Jinghpaw laika buk gaw Dr. Ola Hanson ka ai Jinghpaw -English Dictionary re ai yaw. Matsing da ga lu. 1927 ning March shata 27 ya shani Manmaw kaw galaw ai Jinghpaw ni kaw Sasana shang ai (50) ning hpring Ja Jubilee hta gaw Jinghpaw hku gale da ai Chyum laika hpe Dr. Ola Hanson nan ap ya sai re.
Dai hpang kaw na matut manoi pru wa ai Laika Buk, Journal, Magazine ni gaw naw dum ai i? Malap sai n rai? Bai shi htaw dan sai lu oi! Jinghpaw Hkalup Hpung kaw na shapraw ai 'Jinghpaw Shi laika' hpe August 1914 kawn 1942 lapran shata mi kalang lu shapraw sai re. Hpung hte seng ai raitim, Sumrai, Sumroi, Shiga kadun ni hpe shalawm da ai da yaw. Moi kaw na prat dep chyalu... i!
Myen mung shanglawt lu ai hpang, 'Jinghpaw Mung Gintawng' shi laika hpe mung Jinghpaw mungdaw Shi Sumla Dap (Pyan Chyar Ye Hta Na) kaw na bat shagu shapraw yu sai yaw. Taw Lan Ye Kongsi prat hta gaw 'Mali Gindai' gabaw hte 10 ya hta kalang bai shapraw ma ai da. 1947 ning hta mung 'Pawng Yawng Ram Rawt N-sen' nga nna shata shagu shapraw ma ai le.
Mying kaba dik gaw 'Jinghpaw Prat' shi laika rai nga ai. 1958 June shata kawn 1963 February shata du hkra bat mi kalang shapraw ai re. Laika man 12 rawng nna kanan (copy) - 4000 shapraw ma ai. Manu gaw hti mi jaw ra ai da. Du wa Lahpai Zau Bawm lit la shapraw ai hpe myit dum ga i!
Dai ten na Jinghpaw jawngma ni mung n shayawm ma ai. 'Jawngma Journal' ngu ai hpe 1954 January kawn 1955 January du hkra 4 lang shapraw masai re. Dai hpang 1958 ning hta 'Jawngma Ning Li' hte 1960 hta 'Jawngma Shanan' journal ni hpe mung shapraw masai rai.
Manmaw bu ni shan hpyi laika ju sha yang grau sha sam ma ai. Laika grau lu shapru ma ai. 1956 August shata hta 'Shanglawt Nsen' journal, 1957 ning November shata hta mung 'Mung Masha' magazine, 1957 ning 'Ulat Hpunggam' magazine ni hpe ka shalat dat masai re. Jinghpaw Catholic Sasana Hpung ni mung 1957 ning hta 'Jinghpaw Kasa' magazine hpe shapraw sai.
Myitkyina bu na ramma ni mung 'Ramma Ginra' magazine hpe 1963 ning hta shapraw da lu sai. Dai hpang gaw, Yangon Dakkasu Laili laika hte Htunghking Hpung kaw na mung 'Hparat Ninghkawng' magazine hpe 1968 kawn 1988 du hkra shaning shagu shapraw ai hpe yawng dep hti la saga ai. Madalay Dakkasu ni a 'Chyurum Shalat' magazine mung 1969 kawn 1988 du hkra, grai shakut let shaning shagu pru wa sai majaw Jinghpaw Wunpawng myu sha ni myi hpaw na na wa saga ai le....i!
Dai ni na ten hta mung, buga shagu, ginra shagu, laika myu hkum, gabaw law law hte yawng hpe myi hpaw na hpaw n-gup hpaw na matu ladat law law hte shapraw nga masai lu. Kashun kashe mari hti na lit gaw anhte yawng hta nga saga ai yaw....
KRC ni a Ningnaw Journal n hti yang, shawng de lahkam htawt na lanyan taw nga na yaw. Break Dance ka ai zawn shara mi kaw sha ka manawt taw nga na lu! Ningnaw Journal hpe hti let Manau nau ai zawn wuhpung hte rau shawng de htawt sit ka manawt wa ga i!
Man chyang Zi Num pyi Shan Hpyi Laika n lu sha tim, dai ni mu hti, mu hkrup la ai hpe n chye n kaw n hkye n baw rai, ndai lang gaw ndai hte shi htaw dat sai lu yaw....
Shamyet shanat;- Khit amin ne Kachin Yin Kye Mu (Maran Bawk La)
“Solo travel n re sha, yawng pawng nna jahtoi ga!” nga tsun ai Hparat Hkawn @ Ah Mi hte San / Htai
“Solo travel n re sha, yawng pawng nna jahtoi ga!” nga tsun ai Hparat Hkawn @ Ah Mi hte San / Htai
Naura Shadang
NINGNAW, 25-May-2010
Dai ni na ten Wunpawng Ramma ni Mungkan Secular hpaji hpe madang dep ai mungkan a jawng kaba ni hta hpaji hkaja nga ai jahpan gaw grai wa n law shi ai re. Ndai zawn n law la ai kaw na langai rai nga ai, Czech Republic mungdan Prague Mare kaba kaw Internatioanl Economics & Political hpaji hpe hkaja nga ai KBC Amu Madu Kaba Rev. Dr. Hkalam Sam Son a kasha Shayi Hparat Hkawn hpe KRC Ningnaw Jouranal kaw nna email hte san / htai galaw da ai re. Lak lai ai lam langai gaw Czech Republic mungdan gaw lai wa sai 2009 ning, July shata hta Malaysia na Hkang tsinyam 40 jan hpe hkap la da sai re. Matut nna mung Malaysia tsinyam ni hpe hkap la na lam nga ai hpe shiga lawk hku nna, na chye lu ai. Czech mungdan hta shawng du nga sai anhte a kanau kajan gaw gara hku rai nga ai kun? ngu ai hpe NINGNAW shiga dap na Naura Shadang a san / htai da ai lamang hpe hti yu ga!
NINGNAW; Shawng nnan Ah Mi kaw na shachyen shaga ya rit.
Ah Mi; Shaga mying gaw Hparat Hkawn, Htinggaw myin gaw Hkalam, amyu gaw Marip Lama re. Awa, Rev.Hkalam Sam Son hte Anu, Sarama Daw Zung Nyaw hte rau Myitkyina kaw nga kaba wa ai. Annau ni yawng mali nga ai kaw na Kaba htum re.
NN; Ah Mi ya galaw nga ai lam ni hpe loi tsun dan rit!
Ah Mi; Uhm... Ya, Czech Republic mungdan a mare daju Prague kaw laika hpaji sharin hkam la nga ai. Ngai lung ai jawng mying gaw Charles University in Prague re. 1348 ning kaw na hpaw hpang da ai jawng re.
NN; Myen mung gara hpaji madang ngut da sai kun?
Ah Mi; Um…Myen mung asuya kaw na hpaw da ai dakkasu hpe gaw n lung ngut shi ai hku re. Second year (Psychology) sha naw ngut shi ai. Tim, M.I.T e hpaw da ai, B.A.R.S program hpe 2006 ning hta Social Studies Major hte jan mau lu da ai. Myitkyina Dakkasu hta jawng bai wa lung sha ngut na matu myit yaw shada da ai.
NN; Gara hku nna hpaji hkaja na matu Czech mungdan hpe lata ai rai?
Ah Mi; Czech's Ministry of Youth and Sport kaw na developing countries hkan na jawngma ni hpe jaw ai scholarship hte jawng lung na matu hkap la hkrum ai majaw Czech mungdan de du wa ai re. Bai nna, Tinang shawng kaw du taw ai ahkaw ahkang hpe ngang ngang magra akyu jashawn let yaw shada ai de du hkra lahkam na ngu ai myit a majaw re.
NN; Hpa baw subject hpe madung hka ja nga ai kun?
Ah Mi; International Economics and Political Studies re.
NN; Wunpawng Ramma law law gaw Chyum hpaji hpe madung hkaja ma ai. Ah Mi gaw hpa majaw ndai subject hpe lata ai rai?
Ah Mi; Myit lawm na lata ai re. Jawng Kaji kaw na ngai grai myit lawm ai. Awa ngai hpe galoi ma tsun ai ga langai nga ai “ Hpung sara/ma tai yang she Karai a sasana gun hpai ai nre ai, tinang galaw hkawm sa ai shani shagu na sak hkrung hkawm sa lam hta Hkristan kaja langai hku na sakse hkam hkawm sa ai mung sasana re.”
NN; Gara hku nna ndai jawng hpe lu lung ai kun?
Ah Mi; Karai Kasang a chyeju san san a majaw sha n-dai jawng kaw lu lung ai re.
NN; English laika hte seng nna yak hkak ai lam nga ai kun? Laika atsawm hkan lu ai kun?
Ah Mi; Um, N nga mat sai Sarama Kaba Ah Bu a chyeju a majaw ngai hta English laika hte seng na lak lak lai lai yak ai lam nnga ai hku re. Rai tim, M.A program hta nnan lung hpang ai shaloi laika gaw grai yak ai hku re. Nye a n-law n-la machye machyang a majaw sut masa hte mung masa hpaji ni hpe sharin hkam la hpang wa ai shaloi grai nan yak ai hku re. Manang ni hta grau aten jaw na hka ja ra ai, manang ni hta grau stress law ai hku re. Dai yak hkak ai ni kaw na nye matu grai manu dan ai hpaji ni hpe sharin hkam la lu ai majaw ngai grai myit dik ai.
NN; Ami ya jawng lung nga ai mungdan kaw tinang jinghpaw Wunpawng ramma kaga naw nga ai kun? Myen mung masha ni gaw nga ai kun?
Ah Mi; Prague, Charles University kaw jawng lung taw ai ngai hkrai re. Jinghpaw Wunpawng Ramma kaga n nga sai. Moi 2007-2008 Charles University Language Preparatory School kaw lung ai shaloi gaw Myan mung kaw na Karen jawng lung manang langai nga ai tim shi 2008 summer kaw Myanmung de nhtang wa mat sai. Jawng n lung ai Myen mung kaw na masha 50 jan ram nga ai. Hkang 40 jan (2009 ning July hkan kaw du wa ai ni rai ma ai) hte Myen 10 jan ram re.
Kalang lang Prague kaw nga ai People In Need NGO hte Film Academy kaw Myen mung kaw na Human Right Activists ni hte "Short documentary" gayet ai ni shata masum (shnr) laning mi Interns hku (shnr) learners hku sa ma ai.
NN; Ah Mi ni a jawng kaw hpa baw maigan amyu masha ni law ai rai?
Ah Mi; University ting kaw jawng ma 40,000 jan nga ai hku re. International jawng ma ni hta gaw American ni law dik htum re.
NN; Jinghku jingyu n nga ai maigan mungdan kaw langai hkrai nga ai shaloi yak hkak ai lam hpa nga ai kun?
Ah Mi; Yak hkak ai lam gaw hti ndang hkra nga ai hku re. CULTURE SHOCK hte HOME SICK gaw nye matu mang hkang kaba ni re.
NN; Jawng kade daram naw lung ra ai kun?
Ah Mi; One semester naw ra ai. Du na semester kaw gaw Thesis ka shangut sha rai sai.
NN; Ah Mi shinggan bungli ni mung galaw ai kun?
Ah Mi; Jawng lung ten hta gaw shinggan bungli n galaw byin ai. Summer kaw gaw ten daw chyen amu ni galaw byin ai. 2009 ning kaw Volunteer hku na gaw n-dai kaw du taw ai Hkang refugee ni kaw nye manang sasana sara hte rau shata mi kalang sa gawan byin ai. Shanhte myit kaji garen lam yawm na matu hte ra ai lam ni hta lu garum na matu. Ngut na nye manang ni galaw ai Homeless mission hta e shang lawm garum ai.
NN; Rau ai ten kaning re ai shara hkan wam hkawm chye ai rai?
Ah Mi; Rau ai ten ngai Laika buk seng kaba de sa na, ngai nlu mari hti ai laika buk ni sa hti dung dung re ai. Nu, Wa, kanau ni, bai nna ngai tsaw ra la ai nye kanu dim, manang ni hte shaga ai. Nye makau grup yin kaw na ngai tsaw ra ai, ngai hpe tsaw ra ai masha ni hpe aten jaw shaga ai hpe ngai ra sharawng ai.
NN; Jawng ngut jang hpa galaw mayu ai rai?
Ah Mi; Ngai sharin da ai hpaji hte nye makau grup yin a matu akyu rawng ai galaw mayu ai.
NN; Wunpawng ramma law law hpaji hparat lam hta myit mada ai daram hkaja na ahkang n lu ai ten maigan mungdan hta hpaji hka ja lu ai majaw gara hku hkam sha ai rai?
Ah Mi; Yak yak hkak hkak kaw na chyeju san san a majaw sha lu lung ai re majaw Wunpawng yawng a matu sha nrai, shingyim masha yawng a matu mu gun hpai na matu grau shakut ra ai ngu hkam sha ai. N-dai kaw maigan jawng lung ai ni sha chyeju hkam la ai ngu tsun mayu ai n re. Kaja nga yang, yawng hpe n bung ai chyeju kumhpa hpe Karai Wa gaw lajang da ya ai ngu hpe dum shangun mayu ai.
NN; Ya na zawn tinang a mungdan n re ai maigan mungdan de pru hkawm sa ai shaloi jawng laika n re ai sha kaga kaning re ai hpaji ni chye la lu ai kun?
Ah Mi; Sharin hkam la ai law law hta na lak lai ai langai gaw tinang hte nbung ai htung hkring, nga sat nga sa hta kaba wa ai masha amyu myu hte kanawn mazum chye wa ai. Shinggyim ahkaw ahkang hte seng na, masha langai hpe masha hku chye mu wa na matu sharin hkam la ai.
NN; Dai ni ramma law law dakkasu jawng ni hta nga ra na ten htingbu mungdan hkan tsinyam (refugee) hku nna nga pra let pu kan magam bungli shakut sha ra ai ni hpe gara hku tsun mayu ai rai?
Ah Mi; Tinang hkawm na ngu na lata da sai lam hta yak tim, dam dam nga tim, myit daw tim, shawng lam asin nga taw tim, myit n daw ai sha Karai Wa hta manoi let, ya lu taw ai ten hpe atsawm jai lang akyu jashawn hkawm sa yang kaja na re. Hpawt de na matu myit tsang taw na malai, dai ni na ten hpe atsawm sha kyu jashawn jai lang ai gaw grau mai kaja nga ai. Dai majaw myit n daw ga. Anhte yawng rau re ngu tsun mayu ai.
NN; Mungkan madang dep hpaji hpe tang du hkra hkaja lu ai Wunpawng ramma ni gaw grai naw yawm ai dai ni na ten hpaji chye ai Wunpawng Ramma ni a lit hpe kade daram chye na ai kun?
Ah Mi; Htaw lamau kaw na shata shagan ni yawng pawng let ning sin hpe ja htoi ai zawn anhte Wunpawng ramma ni yawng mung anhte a nsin chyip re Wunpawng shawng lam hpe jahtoi na matu lit nga nga ai. Solo travel nre sha yawng pawng let ja htoi ra ai ten du sai ngu mu ai.
NN; Malaysia kaw Wp tsinyam ni 4000 jan nga ai. Ndai kaw hpaji hparat hkaja mayu tim asak gaw kaba wa, ahkaw ahkang gaw n lu re ai ramma law law nga ai. Ndai ni hpe gara hku n-gun jaw mayu ai kun?
Ah Mi; Ngai kaw gaw hpa ahkaw ahkang, background mung n nga ai law, ngu nna hkum myit daw ngu tsun htet mayu ai. Tinang hkum tinang atsawm n yu ai sha gam maka hpe mara shagun taw yang gaw nsin tup re shawng lam hpe sha mu na, pru lam galoi n mu ai masha sha tai taw na re. Tsun mayu ai gaw, Shawng lam rawt jat lam chying hka gaw mu chye ai ni a matu galoi mung anga taw nga ai.
Ahkyak dik htum langai "Share" galaw dat mayu ai, anhte hta ya lu taw ai ya yang na ten hpe manu shadan let hkawm sa yang prat a manu dan lam hpe grau grau mu wa na re. Ngai grai ra ai Kung-fu Panda movie kaw na ga hpe quote galaw mayu ai “Yesterday is history, tomorrow is mystery, and today is a gift that’s why it is called present” da. Yawng tinang a gift hpe manu shadan jai lang lu ai ni tai u ga ngu Prague kaw na kyu hpyi dat ai law.
Subscribe to:
Posts (Atom)